ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ ҮРДІСТЕР ПРИЗМАСЫ АРҚЫЛЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫ

Аңдатпа

Мақалада Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық даму серпінінің демографиялық өсу қарқынына сәйкес келмеу проблемасы көрсетілген. Демографиялық дамудың егеменді стратегиясының негізі кеңес дәуірінде қалыптасқан этнодемографиялық жағдай болды. Қазіргі уақытта міндет шешілді - туу деңгейі жоғары, этникалық көшіп келушілер саны бір миллион адамнан асты, көпшілігі қазақ этносы болып табылатын халық саны 20 миллионнан астам адамды құрады. Егеменді негізде әрекет ететін демографиялық жүйе қалыптасты. Қазiргi уақытта өткендiң этнодемографиялық үйлесiмсiздiктерiн жою мақсатында сандық параметрлерге негiзделген бұрынғы стратегия қазiргi заманғы шындықтарға барған сайын қайшы келедi. Қалыптасқан демографиялық жағдайды барабар сипаттауға мүмкіндік беретін жаңа тәсілдерді іздеу қажет. Осы негізде жаңа демографиялық стратегия әзірлеу керек.

Демографиялық фактор мемлекеттік даму бағдарламаларында жеткіліксіз ескерілген және Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық даму контекстінен тыс екендігі туралы қорытынды жасалады. ХХI ғасырдағы «бэби-бума» буынының бiртiндеп өсуi мен әлеуметтенуi көптеген проблемалардың туындауына алып келедi: мектептерде оқушы орындарының жетiспеушiлiгi барған сайын өткiр сезiледi, әлеуметтiк-экономикалық құрылымдағы жұмыс орындарының саны еңбекке жарамды жастағы жастардың санына анық сәйкес келмейдi. Өңірлердің біркелкі емес дамуының салдары ішкі көші-қонның бақыланбауы және қазақстандық мегаполистерде халықтың шоғырлануы болып табылады, бұл жұмыссыздық проблемаларын айтарлықтай өзектендіреді. Халық аз қоныстанған аумақтарды толтыру мақсатында бала тууды арттыру, халық санын арттыру қажеттілігі туралы тезис бейтараптандырылады.

Авторлар мемлекеттік құрылымдар мен ғылыми қоғамдастық тарапынан назар аударуды қажет ететін демографиялық даму және демографиялық процестерді реттеу мәселелері мен проблемаларының шеңберін анықтады.