СУ БАСҚАН АУМАҚТАР ТОПЫРАҚТАРЫНЫҢ ГИДРОФИЗИКАЛЫҚ КҮЙІН КЕҢІСТІКТІК АЙМАҚТАНДЫРУ

Аңдатпа

Жұмыста Астана (Қазақстан) қаласының cол жағалау аумағы мысалында топырақтың гидрофизикалық күйіне ылғалдылықтың өзгеруінің әсері қарастырылды. Зерттеу 12 құрылыс нысаны бойынша біріктірілген 141 инженерлік-геологиялық ұңғыманың деректерін талдауда негізделген. Негізгі параметрлер ретінде топырақтың табиғи ылғалдылығы, аққыштық шегі, икемділік шегі және аққыштық индексі қолданылды. Топырақ күйінің кеңістіктік өзгеруін бағалау үшін кеңістіктік модельдеу әдістері және spline-интерполяциясы ArcGIS Pro ортасында қолданылады. Инженерлік коммуникациялардың ағуы және (немесе) жер асты суларының деңгейінің жоғарылауы кезінде ықтимал су басуын имитациялау үшін ылғалдылық мәндері 20-50% - ға ұлғайтылған синтетикалық және бастапқы су қанығу сценарийлерін модельдеу орындалды. Ылғалдылық таралу және аумақтандыру карталары аққыштық индексі бойынша салынған. Нәтижелер көрсеткендей, бастапқы жағдайларда аумақ негізінен топырақтың қатты консистенциясымен сипатталды, ал ылғалдылық жоғарылаған кезде пластикалық және сұйық консистенцияның кең аймақтары пайда болды. Ең ықтимал қолайсыз жағдайлар зерттелетін аумақтың оңтүстік-шығыс және солтүстік-батыс бөліктерінде анықталды. Бұл ретте топырақтың қалыпты күйі бар аумақтың үлесі 97,0% - дан 21,5% - ға дейін төмендеді, ал тәуекел және су басу аймақтары тиісінше 56,1% - ға және 22,4% - ға дейін ұлғайды. Ұсынылған тәсіл кең қалалық аумақтардағы топырақтың гидрофизикалық күйінің өзгеруін кеңістіктік бағалауға мүмкіндік береді және инженерлік-геологиялық зерттеулер мен ғимараттар мен имараттардың негіздерін, соның ішінде пайдаланылатын кезеңде мониторингтеу кезінде пайдаланылуы мүмкін.