ТЕМІРТАУ ҚАЛАСЫ АУМАҒЫНЫҢ ТӨРТТІК ШӨГІНДІЛЕРІНІҢ ФИЗИКАЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІНЕ ГРАНУЛОМЕТРИЯЛЫҚ ҚҰРАМНЫҢ ӘСЕРІН БАҒАЛАУ

Аңдатпа

Қазақстанның құрылыс саласының белсенді дамуы жағдайында ғимараттар мен құрылыстардың негізі ретінде әрекет ететін топырақтың қасиеттерін бағалауға бағытталған инженерлік-геологиялық зерттеулердің қажеттілігі артып келеді. Ғимараттар мен құрылыстардың іргетасы негізінен литологиялық және фациальды әртектілікпен сипатталатын төрттік шөгінділер кешені болып табылады. Тау жыныстарының физикалық қасиеттеріне әсер ететін маңызды параметр олардың гранулометриялық құрамы болып табылады. Инженерлік-геологиялық зерттеулердің нәтижелері бойынша Теміртау қаласында аумақты барлау жұмыстары жүргізілді, тереңдігі 15 м-ге дейінгі 144 ұңғыма бұрғыланды, жер асты суларының деңгейі өлшенді, 115 топырақ сынамасы алынды және зертханада олардың физикалық сипаттамалары анықталды. Зертханалық зерттеулерге сәйкес ылғалдылық пен бөлшектердің мөлшері 0.05 мм-ден аз (R² = 0.75), сондай-ақ икемділік саны мен саз фракциясының құрамы (R² = 0.52) арасында тұрақты тәуелділіктердің болуын көрсететін корреляциялық талдау жүргізілді. Анықталған заңдылықтар топырақтың гидрофизикалық және механикалық сипаттамаларын қалыптастырудағы гранулометриялық құрамның негізгі рөлін растайды және оның инженерлік-геологиялық бағалау мен жобалық шешімдерді негіздеу үшін маңыздылығын көрсетеді.