ҚЫТАЙДЫҢ ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ САЯСАТЫ: ТРАНСФОРМАЦИЯ, ПРОБЛЕМАЛАР, НӘТИЖЕЛЕР

Аңдатпа

Бала туудың қысқаруы, егде халық санының ұлғаюы, демографиялық жүктеменің өсуі түріндегі демографиялық проблемалар мемлекеттің табиғи реакциясын тудырады - туындаған проблемаларды шешу үшін демографиялық саясат жүргізу. Қытай үшін басты демографиялық проблемалардың бірі жаңа мемлекетке үлкен әлеуметтік проблемалармен қатер төндірген халық саны болды. Осы зерттеудің мақсаты 1979 жылдан 2016 жылға дейін Қытай Халық Республикасы жүргізген демографиялық саясатқа жүйелі, тарихи негізделген талдау болып табылады, ол кезде ел басшылығы «Бір отбасы - бір бала» саясаты туғызған проблемаларды түсінді.

Зерттеу әдіснамасы ҚХР демографиялық саясатының өзгерістерін талдауға мүмкіндік беретін салыстырмалы-тарихи талдауды, мемлекеттің жүргізіп отырған саясатына байланысты демографиялық ахуалдың өзгерістерін тіркейтін жүйелі тәсілді қамтиды.

Нәтижелер көрсеткендей, қырық жыл бойы жүргізіліп келе жатқан саясат Компартия мен мемлекет басшылығында ешкім есептемеген және тиісінше сол кезде оның салдарын болжау мүмкін болмаған проблемаларды тудырды. Сондықтан 2015 жылдан бастап бала тууды шектеу саясатын біртіндеп түзету басталады, ал түпкілікті алып тастау 2016 жылдан басталады, ол кезде барлық қытайлықтарға отбасында екі бала болуға рұқсат берілген болатын, бірақ бұл босану қытай халқының репродуктивтік мінез-құлқын өзгерткен жоқ. Бір балалы отбасы қытайлықтар үшін қалыпты жағдайға айналды. Қытай халқы үшін ғасырлар бойы қалыптасқан көп балалы болу өткенге айналды. Сондықтан «Бір отбасы - екі бала» саясатының нәтижесін ала алмай, қытайлықтарға рұқсат берілді, содан кейін әсіресе ПБК мүшелеріне үш бала тууға кеңес берілді. Бірақ бұл ретте жаңа демографиялық саясатты іске асыру үшін материалдық ынталандыру іс жүзінде көзделмеген.

Зерттеудің практикалық маңыздылығы, ҚХР-дың бала туу саласындағы демографиялық саясатына жүргізілген талдау басқа мемлекеттермен бала тууды реттеу кезінде теріс салдарларды болдырмауға мүмкіндік береді.