РУССКИЕ В КАЗАХСТАНЕ: МЕЖДУ ДИАСПОРАЛЬНОСТЬЮ И ГРАЖДАНСТВЕННОСТЬЮ

Аңдатпа

Диаспоратану саласындағы Қазақстан маманы Г.Н.Ким «этникалық диаспоралар мәселесіне қатысты тақырыптың отандық ғылым үшін күн өткен сайын өзектілігі артып отыр, өйткені тағдыр тәлкегімен бөлініп, жан-жаққа тарыдай шашылған халықтардың болашағы көбіне ұлттық диаспора өкілдері мен титулды ұлт арасындағы қарым-қатынастың жаңа жағдайда қалай қалыптасатынына байланысты» деп атап көрсеткен еді. Осыған орай Қазақстандағы орыстар кім: «еріксіз диаспора» ма, әлде Қазақстан халқының бір бөлігі ме? Қазақстандағы орыстардың көңіл-күйі қандай: олар қазақстандық бірегейлікті қабылдай алды ма әлде өздерін «ресейлік диаспора» санай ма? деген сұрақ туындайды.

Орыстар Қазақстандағы саны жағынан екінші этнос болды және солай болып қала береді. Алайда 1990 жылдардың басында тәуелсіз Қазақстанда орыс этносының мәртебесі өзгеруі, сондай-ақ оның халық құрамындағы үлесінің бүгінгі таңда жоспарлы түрде азаюы елдегі орыстардың өзіндік сезіміне қатысты мәселенің өзектілігін жоймай отыр.

Мақалада авторлар кабинеттік талдау мен әлеуметтік зерттеулердің нәтижелерін сараптау негізінде «қазақстандық ұлтты» қалыптастыру үдерісінде орыстардың қалай кіріккенін және олардың қазақстандық бірегейлікке ие болуын анықтауға тырысады. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, орыстардың бірегейлік матрицасында негізгі маркерлер буын/жас, жергілікті (өз қаласының/ауылының тұрғыны) және азаматтық болды. Әрбір төртінші орыс қазақ тілін азды-көпті меңгерген, олар қоғамның қоғамдық және азаматтық секторларында жақсы танылған және орташа деңгейде электоралдық-саяси белсенділік танытады. Орыстардың Қазақстаннан көшіп кетуі 8 есеге азайған.