ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БЕЙРЕСМИ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУ: АУҚЫМЫ ЖӘНЕ ТАРАЛУ ФАКТОРЛАРЫ

Аңдатпа

Қазақстанда бейресми жұмыспен қамту қазіргі заманғы еңбек нарығының ең өткір және көпсалалы проблемаларының бірі болып қала береді. Ресми еңбек шарттарының болмауы, салықтар мен әлеуметтік аударымдарды төлемеу, жұмыспен қамту мен кірістердің тұрақсыздығы жұмысшылар үшін ғана емес, сонымен бірге елдегі әлеуметтік-экономикалық тұрақтылық үшін де қауіп төндіреді. Зерттеудің өзектілігі тиімді мемлекеттік саясатты әзірлеу үшін бейресми жұмыспен қамтудың таралуына ықпал ететін факторларды, құрылымды және факторларды жан-жақты түсіну қажеттілігіне байланысты.

Зерттеудің мақсаты - Қазақстандағы бейресми жұмыспен қамтудың ағымдағы үрдістерін талдау және оның дамуына әсер ететін негізгі әлеуметтік-экономикалық және институционалдық факторларды анықтау.

Жұмыста сандық және сапалық талдау әдістері қолданылды: ресми статистиканы өңдеу, халықаралық ұйымдардың деректері, ғылыми зерттеулер, сараптамалық бағалау және аймақаралық салыстыру. Зерттеу нәтижелері бейресми жұмыспен қамту әсіресе ауыл шаруашылығы, құрылыс, сауда және тұрмыстық қызметтер сияқты салаларда жиі кездесетінін көрсетті. Гендерлік және жас ерекшеліктерін талдау продукт өнімді, бірақ бейресми салаларға көбірек қатысатынын анықтады, ал әйелдер жалақысы төмен және әлеуметтік қорғалмаған салаларда жиі жұмыс істейді. Сондай-ақ, білім берудің жоғары деңгейі әрдайым ресми жұмыспен қамтылуға кепілдік бермейді, бұл еңбек нарығындағы құрылымдық сәйкессіздіктерді көрсетеді.

Жұмыстың практикалық маңыздылығы еңбек саясатын жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу болып табылады: салық және әлеуметтік шаралар арқылы жұмыспен қамтуды заңдастыруды ынталандыру, қайта даярлау бағдарламаларын дамыту, өзін-өзі жұмыспен қамтығандарды тіркеу тетіктерін жақсарту және жұмыспен қамтудың институционалдық базасын нығайту. Зерттеу нәтижелері бейресми жұмыспен қамтуды төмендету және Қазақстандағы қызметкерлердің әлеуметтік қорғалуын нығайту жөніндегі кешенді стратегияны әзірлеуде пайдаланылуы мүмкін.