Д. Серікбаев атындағы ВКТУ сайты
  • Қаріп өлшемі
    16px
    Сайттың түстері
    Суреттер

ДӘСТҮРЛІ ЖЕРЛЕУ ҒҰРПЫНДАҒЫ АМАНАТҚА ЖЕРЛЕУ КЕЗІНДЕ МӘЙІТТІҢ БҰЗЫЛМАУЫ ҮШІН ҚОЛДАНЫЛҒАН ШӨП-ДӘРІЛЕР МЕН ҚҰРАЛДАР ТҮРЛЕРІ

Авторлар

Аты-жөні Жұмыс орны
Куаныш Искаков Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті

Жүктеулер

Жарияланды:

30.09.2026

Мақала тілі:

Қазақ тілі

Қаралымдар:

64

Жүктеулер:

37

Кілт сөздер:

аманатқа жерлеу, аманат қою, жерлеу ғұрпы, мәйітті сақтау, мәйітті тасымалдау, Қожа Ахмет Ясауи кесенесі

Аңдатпа

Мақалада қазақ қоғамындағы аманатқа жерлеу дәстүрі мәйітті уақытша сақтау, тасымалдау және түпкілікті жерлеу үдерістерімен сабақтастықта қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – далалық этнографиялық материалдар мен жарияланған деректер негізінде аманатқа жерлеу кезінде мәйітті сақтаудың, бұзылудан қорғаудың және алыс қашықтыққа тасымалдаудың дәстүрлі тәсілдерін жүйелеу. Зерттеу барысында тарихи-этнографиялық, деректанулық сын, тарихи-салыстырмалы, типологиялық және функционалдық талдау әдістері, сондай-ақ жартылай құрылымданған сұхбат әдісі қолданылды. Деректерде мәйітті жылқы немесе түйе терісіне орау, тұздау, бал жағу, табиғи суықты пайдалану, қарға көму, үңгірде немесе арнайы орындарда сақтау сияқты тәсілдердің қолданылғаны анықталды. Сонымен қатар мәйітті Түркістандағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне және басқа да атаулы жерлеу орындарына жеткізу кең әлеуметтік және материалдық ұйымдастыруды талап еткені көрсетіледі. Зерттеу нәтижесінде аманатқа жерлеу мәйітті дайындау, уақытша сақтау, тасымалдау және түпкілікті жерлеуден тұратын кешенді жерлеу тәжірибесі ретінде қарастырылып, оның қалыптасуына марқұмның өсиеті, қасиетті жерге жерленуге ұмтылыс, табиғи-маусымдық жағдайлар мен кеңістіктік қашықтықтың ықпал еткені тұжырымдалады.

Искаков, К. (2026). Дәстүрлі жерлеу ғұрпындағы аманатқа жерлеу кезінде мәйіттің бұзылмауы үшін қолданылған шөп-дәрілер мен құралдар түрлері. SOCIAL SCIENCES & DIGITAL HUMANITIES, 3(3), 211–223. https://doi.org/10.51885/3107-2755_SSADH_2026_3_13