Д. Серікбаев атындағы ВКТУ сайты
  • Қаріп өлшемі
    16px
    Сайттың түстері
    Суреттер

ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫНЫҢ ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ ҚАРТАЮЫ: ТӘУЕКЕЛДЕР, ҚАУІПТЕР ЖӘНЕ САЛДАРЛАР

Авторлар

Аты-жөні Жұмыс орны
Жанна Әубәкірова Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті
Нелли Краснобаева Восточно-Казахстанский технический университет имени Д.Серикбаева
Александр Алексеенко Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті

Жүктеулер

Жарияланды:

30.09.2026

Мақала тілі:

Орыс тілі

Қаралымдар:

62

Жүктеулер:

33

Кілт сөздер:

халықтың қартаюы, демографиялық тәуекелдер, демографиялық қауіптер, демографиялық қауіпсіздік, Қазақстан

Аңдатпа

Демографиялық қартаю – Қазақстанның қазіргі дамуындағы өзекті мәселе. Бұл зерттеу елдің және оның жекелеген өңірлерінің демографиялық тәуекелдері тұрғысынан Қазақстан халқының жас құрылымының эволюциясын, атап айтқанда, халықтың қартаю процесін қарастыруды көздейді. Зерттеу әдіснамасы демографиялық көрсеткіштерді, соның ішінде А. Совидің қартаю индексін, БҰҰ-ның халықтың қартаю жіктемесін, Божо-Гарнье-Россет жіктемесін және Қазақстан Республикасының қартаю индексін салыстырмалы талдауды қамтиды. Осы көрсеткіштерді тексеру негізінде Қазақстандағы демографиялық тәуекелдерді, қауіптерді және қауіпсіздікті бағалауға арналған шкалалар модельденді. Алғаш рет Қазақстан өңірлеріндегі демографиялық тәуекелдерді бағалаудың индикативтік жүйесі әзірленіп, әлеуетті қауіп аймақтары анықталды. Нәтижелер Солтүстік, Шығыс және Орталық Қазақстан, сондай-ақ Алматы мегаполисі үшін елеулі тәуекелдердің бар екенін көрсетеді. Зерттеу халықтың қартаюына байланысты демографиялық тәуекелдер мен олардың ықтимал жағымсыз салдарын (демографиялық, әлеуметтік-экономикалық және саяси) анықтайды, сонымен қатар осы тәуекелдерді жіктеп, олардың ауырлық дәрежесін айқындайды. Халықаралық стандарттар мен ұлттық орташа көрсеткіштерге сүйене отырып, демографиялық қауіпсіздік жағдайын көрсететін әрбір көрсеткіш үшін шекті мәндер белгіленді. Осы мәндер негізінде Қазақстанның барлық өңірлері мен республикалық маңызы бар қалалары үш аймаққа бөлінді: қауіпсіздік (жасыл аймақ), тәуекел (сары аймақ) және қауіп (қызыл аймақ). Осы сын-қатерлерге жауап ретінде зерттеу тиісті мемлекеттік органдарға ұсынымдар береді. Зерттеудің практикалық маңыздылығы халықтың қартаюын бағалаудың ұсынылған индикативтік жүйесінде жатыр; бұл жүйе аумақтық даму бағдарламаларын әзірлеуде және Қазақстанда өңірлік даму ерекшеліктерін ескеретін тиімді демографиялық саясатты жүзеге асыруда құрал ретінде қызмет ете алады.

Әубәкірова , Ж., Краснобаева, Н., & Алексеенко, А. (2026). Қазақстан халқының демографиялық қартаюы: тәуекелдер, қауіптер және салдарлар. SOCIAL SCIENCES & DIGITAL HUMANITIES, 3(3), 110–132. https://doi.org/10.51885/3107-2755_SSADH_2026_3_7

Осы автор(лар)дың ең көп оқылған мақалалары

№ Жарияланымның атауы Авторлар Тиістілігі Тілі Көрулер Күні Дәйексөз
1 Демографиялық Үрдістер Призмасы Арқылы Қазақстанның Әлеуметтік Экономикалық Дамуы Әубәкірова Ж., Алексеенко А., Краснобаева Н., Столярова Э.
  • Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті
  • Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті
RU 186 2026-03-31
2 Қазақстандағы Демографиялық Поляризация Және Әлеуметтік Қатерлердің Өсуі (Ковид-2019 Пандемиясына Дейін) Әубәкірова Ж., Стялярова Э., Краснобаева Н., Алексеенко А.
  • Шығыс Қазақстан техникалық университетінің
  • Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университетінің
EN 126 2026-06-30
3 Қала Құрылымдарын Трансформациялау Және Олардың Функционалдық Бейімделуі Столярова Э., Краснобаева Н.
  • Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті
  • Восточно-Казахстанский технический университет имени Д.Серикбаева
RU 58 2026-09-30